Համաշխարհային գիտական հայտնագործություն է կատարվել, որը կարող է հեղափոխել նախապատմական մարդկանց ուսումնասիրության ոլորտը։ Միջազգային հետազոտողների խումբը ապացուցել է, որ մարդու ԴՆԹ-ն կարող է պահպանվել քարանձավների պատերին հազարավոր տարիներ՝ նույնիսկ այնտեղ, որտեղ ոսկորներ կամ այլ հնագիտական հուշեր չեն հայտնաբերվել։ Այս հայտնագործությունը, որը հրապարակվել է Nature Communications ամսագրում, բացում է նոր հնարավորություններ՝ ուսումնասիրելու մարդկային գենետիկական պատմությունը։
Հետազոտությունը իրականացվել է First Art նախագծի շրջանակում, որի հիմքում ընկած է Իսպանիայի և Պորտուգալիայի գիտնականների ջանքերը՝ Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի և Չինաստանի մասնագետների մասնակցությամբ։ Սկզբնական նպատակը քարանձավային արվեստի թվագրումն էր, սակայն համագործակցությունը Մաքս Պլանկի ընկերության հետ թույլ տվեց ավելացնել նաև հին ԴՆԹ-ի վերլուծությունը։
Մենք վերլուծել ենք 24 պանել՝ 11 քարանձավներում, որոնք գտնվում են Իսպանիայի և Պորտուգալիայի տարածքում։ Ուսումնասիրության առարկա էին հանդիսանում ժայռապատկերները, ափերի դրոշմները, պիգմենտի բեկորները, ինչպես նաև ապարների, նստվածքների և ոսկորների տարբեր նմուշներ։ Բացի այդ, հետազոտողները վերլուծել են նաև թռչնի ոսկորից պատրաստված հազվագյուտ գործիք, որը, ամենայն հավանականությամբ, օգտագործվել է ներկը պատերին փչելու համար։
Ամենաանսպասելի արդյունքը դարձավ այն, որ հին մարդու ԴՆԹ հայտնաբերվեց ոչ միայն ժայռապատկերների կողքին, այլև պատերի այն հատվածներում, որտեղ ընդհանրապես մարդու գործունեության որևէ տեսանելի հետք չկար։ 54 ուսումնասիրված նմուշներից միայն հինգում հաջողվեց հայտնաբերել իսկական հին մարդու միտոքոնդրիալ ԴՆԹ։
Հատկապես հետաքրքիր էր այն փաստը, որ երկու նմուշներում կենդանիների ԴՆԹ չէր հայտնաբերվել։ Սա հանգեցրեց ենթադրության, որ գենետիկական նյութը մարդկանց կողմից է անմիջապես թողնվել՝ օրինակ թքի կամ այլ կենսաբանական հեղուկների միջոցով։ Մյուս դեպքերում մարդու ԴՆԹ-ն հայտնաբերվել էր կենդանիների ԴՆԹ-ի հետ միասին, ինչը կարող է վկայել դրա տեղափոխման մասին ջրի կամ նստվածքային շերտերի միջոցով։
Վերլուծությունից պարզ դարձավ, որ երեք նմուշների ԴՆԹ-ն հիմնականում պատկանել է կանանց, մեկը՝ տղամարդու, իսկ հինգերորդի տիրոջ սեռը որոշել հաջող չի եղել։ Կովարոն քարանձավի նմուշների ավելի մանրամասն ուսումնասիրությունը թույլ տվեց պարզել, որ դրանց տերերը պատկանել են արևմտաեվրոպական որսորդ-հավաքիչներին՝ գենետիկական մի խմբի, որը լավ հայտնի է Պիրենեյան թերակղզու այլ հնագիտական հայտնագործություններից։
Այս հայտնագործությունը փոխում է պատկերացումները այն մասին, թե որտեղ կարելի է որոնել հին ԴՆԹ։ Այժմ գիտնականները կարող են նոր հարցեր առաջադրել՝ ի նպատակ իմանալու, ովքեր են դիպել քարանձավի պատերին, ինչ սեռի էին այդ մարդիկ, որ պոպուլյացիաներին էին պատկանում և որքան խորն էին ներթափանցում բարդ ստորգետնյա համակարգեր։ Հետազոտությունը նաև ցույց է տվել, որ պատերին ԴՆԹ-ի պահպանումը տեղի է ունենում չափազանց հազվադեպ։ Ժայռապատկերների 24 պանելի ուսումնասիրությունը արդյունք է տվել միայն մի քանի դեպքերում։ Հավանաբար, գենետիկական նյութի պահպանման համար անհրաժեշտ են հատուկ պայմաններ, ինչպիսիք են պաշտպանիչ հանքային կեղևները կամ քարանձավի ներսում կայուն միջավայրը։
